Ne Saat Var Ne Takvim: Amazon'daki Amondawa Kabilesi Zaman Kavramını Bilmiyor

Brezilya Amazonları'nda dış dünyadan izole bir yaşam süren Amondawa kabilesi, modern dünyanın en temel kavramlarından biri olan "zaman" algısına sahip değil. Dilbilimsel araştırmalar, bu topluluğun dilinde saat, hafta veya yıl gibi ölçülebilir zaman dilimlerini ifade eden hiçbir kelime bulunmadığını ortaya koyuyor.

Yaş Kavramı Yerine İsim Değişikliği

Brezilya'nın kuzeybatısındaki Amazon bölgesinde yaşayan ve dış dünyayla ilk temasını 1986 yılında kuran Amondawa halkı, zamanı dünyanın geri kalanından çok daha farklı deneyimliyor. 2011 yılında dilbilimci ve antropologlardan oluşan bir ekibin yaptığı araştırmaya göre, topluluk üyeleri gün ile geceyi veya yağışlı mevsim ile kurak mevsimi birbirinden ayırabiliyor. Ancak zamanı sayısal bir sistem içerisinde ölçmeye ihtiyaç duymuyorlar.

Bu farklı algının en ilginç yansımalarından biri de yaş kavramında görülüyor. Amondawa halkında insanların yaşları sayılarla ifade edilmiyor. Bunun yerine, kişinin yaşamındaki farklı dönemler ve toplumsal statüsündeki değişimler isim değişiklikleriyle işaretleniyor. Örneğin, çocuklar büyüdükçe kendi isimlerini yeni doğan kardeşlerine devrediyor ve kendileri için yeni bir isim benimsiyorlar.

Zaman Algısı Evrensel Değil mi?

Çalışmaya öncülük eden dilbilimci Chris Sinha, insanların zamanı "harcanabilen", "kaybedilebilen" veya "sayılabilen" bağımsız bir olgu olarak düşünmesinin evrensel bir durum olmayabileceğini savunuyor. Bu bulgular, saatler ve takvimlerle düzenlenen zaman anlayışının insan zihnine doğuştan yerleşmiş bir sistem olmadığını gösteriyor. Aksine, zaman algısının toplumların geliştirdiği kültürel araçlardan biri olduğu düşünülüyor.

Araştırmacılar, Amondawa halkının zaman anlayışı ile insanların rüyalardaki zaman algısı arasında da dikkat çekici bir bağlantı kuruyor. Uyku sırasında beynin doğrusal düşünmeyle ilişkili bölgelerindeki aktivitenin değişmesi, rüyalarda zamanın alışılmış kurallarının ortadan kalkmasına yol açıyor. Bu durum, zaman deneyimimizin yalnızca dış dünyadaki saatlerden değil, beynin olayları nasıl düzenlediğinden de etkilendiğini kanıtlıyor.

Bilim insanları fiziksel zamanın varlığını inkar etmese de, modern toplumların hayatlarını saatlere ve tarihlere bölerek yaşamasının kültürel bir tercih olduğunu vurguluyor. Amondawa örneği, insan zihni ve kültür arasındaki ilişkinin ne kadar derin ve şekillendirici olabileceğini bir kez daha gözler önüne seriyor.